و « عريض » ، آن كه فراگيرد از عرض سر انگشتان مقدار بسيارى را . و « ضيق » - كه « دقيق » نيز نامند - آن است كه مقدار كمى را فراگيرد . و « معتدل » ، قدر اوسط را . و « مشرف » ، آن كه بلند و ايستاده باشد به حدّى كه گويا به سر انگشتان فرو مىرود . و « منخفض » ، آن كه بلندى آن كم‌تر باشد و قريب به مركز بود . و « معتدل » ، آن كه در بلندى و پستى به حدّ وسط بود . [ اقسام مركب آن ، بيست و هفت است ] و چون تركيب نمايند اين نه را با يكديگر ، بيست و هفت مىگردند « 1 » ؛ زيرا كه هر واحد ازين نه قسم ، سه احتمال دارند و با سه جمع مىگردند ؛ مثلًا : طويل مىتواند كه عريض و ضيق و متوسّط ميان هر دو باشد ؛ و نيز مىتواند بود كه مشرف يا منخفض يا متوسّط ميان هر دو باشد . پس اقسام طويل ، نُه گرديد . و همچنين اقسام قصير و معتدل ميان هر دو . و طريق آن ، آن است كه در حفظ نگاه دارند هر دو قطر را و بدل نمايند ثالث را . و تركيب آن ، به حسب عقل ، مىتواند بود كه ثنائى باشد و ثلاثى و رباعى و زياده بر آن . و ليكن تركيب رباعى محال است ؛ به جهت آن كه چهار از آن نُه در يك جا جمع نمىگردند مگر آن كه دو قسم از يك قطر در آن جمع گردد و اين محال است . و چون تركيب رباعى محال است ، ما فوق آن به طريق اولى [ محال است ] . و همچنين ثنائى را ؛ براى آن كه شريان را سه قطر است و محال است آن كه خالى باشد يك قطر از آن‌ها در حالى از احوال . پس معين گرديد وقوع ثلاثى . و صورت تركيب ثلاثى و ثنائى اين است « 2 » :

--> ( 1 ) . منظور بيست و هفت ثلاثى و بيست و هفت ثنائى است كه در مجموع با نه مفرد آن شصت و سه قسم مىباشد . ( 2 ) . ب : و صورت تركيب ثلاثى اين است كه در اين جدول است .